DOLANDIRICILIK

DOLANDIRICILIK

Dolandırıcılık suçu, failin hileli davranışlarla bir kişiyi kandırarak, mağdurun veya bir başkasının zararına kendi yararına veya başkalarının yararına bir çıkar sağladığı durumları ifade eder. Bu suçun iki türü vardır:

1. Basit Dolandırıcılık: Fail, aldatıcı davranışlarla bir kişiyi kandırarak, mağdurun veya üçüncü bir kişinin zararına olarak kendi veya başkalarının çıkarını sağladığında ortaya çıkar.
2. Nitelikli Dolandırıcılık: Bu suç türü, dolandırıcılığın belirli dini, sosyal, mesleki, teknolojik araçlar veya kamu kurumları gibi özel araçlar kullanılarak işlenmesi durumunda geçerlidir.

Dolandırıcılık suçunun gerçekleşmesi için haksız bir çıkar elde edilmesi gerekmektedir. Suçun teşebbüs aşamasında kalabilmesi için ise, hazırlık hareketlerinin tamamlanmış olması ve haksız çıkar sağlama amacıyla fiilî hareketlerin başlamış olması gerekir.

Basit Dolandırıcılık Suçunun Şartları

Dolandırıcılık suçu, hem basit hem de nitelikli biçimleriyle çeşitli hareket tarzlarıyla işlenebilir. Ancak bu suçun gerçekleşmesi için üç temel koşul gereklidir:

1. Hileli Hareket: Suçun işlenebilmesi için failin, mağdurun inceleme şansını ortadan kaldıracak şekilde hileli davranışlarda bulunması gerekir. Hilenin mağdurun yargılama yetisini ortadan kaldıracak derecede yoğun ve ustaca olması gereklidir.
2. Aldatıcılık: Hileli hareketlerin mağduru aldatabilecek nitelikte olması zorunludur. Hilenin mağduru hataya düşürecek nitelikte olması yeterlidir; her somut olayda aldatıcı olup olmadığı değerlendirilmelidir.
3. Zarar: Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için haksız bir zarar ortaya çıkmalıdır. Fail, mağdurun veya başkasının zararına kendi ya da başkaları lehine haksız bir çıkar sağlamalıdır. Zarar, objektif ölçütlere göre belirlenir.

Yargıtay uygulamasında göre basit dolandırıcılık suçu oluşturan fiillere bazı örnekler şu şekildedir:

• Çin’den telefon getirttiğini mağdura söyleyen ancak söz konusu cep telefonlarını getirmeyen sanığın, şikayetçiye parasını iade etmemesi, şikayetçiyi uzun süre oyalaması ve sonrasında aralamalarına cevap vermemesi basit dolandırıcılık suçunu oluşturur (Y15CD-K.2020/10725).
• Sanığın tüm tanıkların beyanları ile de doğrulandığı gibi basit bir borç isteme ile değil avukat olduğu ve evleneceği hilesini kullanarak paraları aldığı anlaşıldığından basit dolandırıcılık suçu oluşmuştur (Y11CD-K.2023/5498).

Basit dolandırıcılık suçunun cezası, TCK m.157’ye göre, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıdır.

Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun Şartları

Dolandırıcılık suçunun düzenlendiği TCK m.158'e göre "(1) Dolandırıcılık suçunun;

a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,

b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,

c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,

d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,

e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,

f) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,

g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,

h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,

i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,

j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,

k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,

(l) Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle, işlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak, başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.

(3) Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikteişlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır." Dolandırıcılık suçunun maddede belirtilen nitelikli hallerle işlenmesi halinde fail Ağır Ceza Mahkemelerinde yargılanacak ve fail hakkında daha fazla cezaya hükmolunacaktır. 

Şikayet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma

Dolandırıcılık suçu takibişikayete bağlı değildir. Savcılık suçun işlendiğini öğrenir öğrenmez kendiliğinden soruşturma yaparak kamu davası açmak zorundadır. Dolandırıcılık suçu için herhangi bir şikayet süresi yoktur. Dava zamanaşımı süresiise 8 yıldır. Basit dolandırıcılık suçu (TCK m.157), taraflar arasında uzlaştırma prosedürünün uygulanmasını gerektiren suçlardandır.