Hukukumuzda Dava Açılış Süreci ve Dilekçeler Aşaması (HMK Bağlamında)
Hukukumuzda Dava Açılış Süreci ve Dilekçeler Aşaması (HMK Bağlamında)
1. Giriş
Dava açma süreci, bireylerin hukuki uyuşmazlıklarını mahkemeler aracılığıyla çözümleme yollarından biridir. Türkiye'de hukuk yargılamasına ilişkin usuller 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde düzenlenmiştir. Bir davanın açılması, dilekçeler aşaması ve sonrasında gerçekleşen usul işlemleri bu kanuna dayanarak yürütülmektedir. Bu makalede, HMK bağlamında dava açılış süreci ve dilekçeler aşaması detaylı bir şekilde incelenecektir.
2. Dava Açma Hakkı ve Mahkemeye Başvuru Süreci
a) Dava Açma Hakkı
Türk hukuk sisteminde hak arama özgürlüğü, Anayasa’nın 36. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Hukuki uyuşmazlıklarda mahkemeye başvurmak isteyen kişi, davacı olarak adlandırılır ve dava açarak hukuki korunma talep edebilir.
b) Yetkili ve Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Dava açmadan önce yetkili ve görevli mahkemenin doğru belirlenmesi gerekir:
- Görevli Mahkeme: HMK m.2’ye göre, kural olarak hukuk davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleridir. Ancak, özel kanunlarla düzenlenmiş konular için farklı mahkemeler görevlidir. (Örneğin, işçi alacakları için iş mahkemeleri, boşanma davaları için aile mahkemeleri vb.)
- Yetkili Mahkeme: Genel yetki kuralına göre davalar, davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılır (HMK m.6). Ancak, bazı davalarda özel yetki kuralları da söz konusudur. (Örneğin, taşınmaz davalarında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.)
c) Dava Açılış Usulü
Dava, mahkemeye sunulan dava dilekçesi ile açılır (HMK m.118). Dilekçenin kabul edilmesiyle birlikte tensip tutanağı düzenlenerek dava süreci başlatılır.
3. Dilekçeler Aşaması
HMK’nın dilekçeler teatisi aşaması, tarafların iddia ve savunmalarını karşılıklı olarak sundukları süreci ifade eder. Bu aşama, aşağıdaki sıralama ile ilerler:
a) Dava Dilekçesi
Dava açılırken mahkemeye sunulan ilk belge dava dilekçesidir. HMK’nın 119. maddesine göre dilekçede bulunması gereken zorunlu unsurlar şunlardır:
- Mahkemenin adı
- Tarafların kimlik ve adres bilgileri
- Davacının vekili varsa vekilin bilgileri
- Davanın konusu ve talep edilen hukuki koruma
- Olayların sıralı ve açık anlatımı
- Hukuki sebepler
- Deliller ve dayanak belgeler
- Sonuç ve istem
Örneğin: Bir işçi, kıdem tazminatını almak için işvereni aleyhine İş Mahkemesi’ne başvurduğunda, dava dilekçesinde iş sözleşmesinin sona erme nedeni, çalıştığı süre ve alacak miktarı gibi hususları açıkça belirtmelidir.
b) Cevap Dilekçesi
Davalı, dava dilekçesinin kendisine tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesi sunmalıdır (HMK m.127). Cevap dilekçesinde iddiaların kabul veya reddedildiği, savunmanın dayandığı hukuki gerekçeler ve deliller yer almalıdır.
c) Cevaba Cevap ve İkinci Cevap Dilekçesi
- Davacı, davalının cevabına karşı cevaba cevap dilekçesi verebilir (HMK m.136).
- Davalı, davacının cevabına karşı ikinci cevap dilekçesi sunabilir.
Bu dört aşama tamamlandıktan sonra ön inceleme aşaması başlar. (HMK m.137)
4. Dava Açılış Sürecinde Sık Sorulan 10 Soru ve Cevapları
- Dava açmak için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır. Ancak, özellikle karmaşık davalarda avukat yardımı almak önerilir. - Dava dilekçesinde yanlış bilgi verilirse ne olur?
Yanlış bilgi düzeltilmezse, karşı tarafın itirazı halinde davanın reddiyle sonuçlanabilir. - Yetkili olmayan mahkemeye dava açılırsa ne olur?
Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı vererek davayı reddeder ya da yetkili mahkemeye gönderir. (HMK m.20) - Dava açıldıktan sonra davacı, davasından vazgeçebilir mi?
Evet. Ancak, davalının onayı olmadan vazgeçme hâlinde, aynı konuda tekrar dava açılamaz. (HMK m.123) - Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra ne olur?
Ön inceleme duruşması yapılır ve tahkikat aşamasına geçilir. (HMK m.137) - Cevap dilekçesi verilmezse ne olur?
Davalının savunma hakkı sınırlanır ve davacının iddiaları karşısında zayıf bir konuma düşebilir. (HMK m.128) - Dava harcı ve masrafları nasıl belirlenir?
Davanın türüne göre başvuru harcı, karar harcı ve tebligat giderleri mahkeme veznesine yatırılır. (HMK m.120) - Dava süresi ne kadar sürer?
Davanın içeriğine göre değişmekle birlikte, ortalama 1-3 yıl arasında sürebilir. - Dilekçeler aşaması ne kadar sürer?
Genellikle 2-3 ay içinde tamamlanır. - Davayı kazanan taraf tüm masrafları geri alabilir mi?
Evet, mahkeme yargılama giderlerini haksız çıkan tarafa yükler. (HMK m.326)
5. Sonuç
Hukukumuzda dava açma süreci, dilekçelerin hazırlanması ve sunulmasıyla başlayan sistematik bir prosedüre dayanır. Dava dilekçesi, yargılamanın temel taşlarından biri olup HMK m.119'a uygun şekilde hazırlanmalıdır. Dilekçeler aşamasının ardından, ön inceleme ve tahkikat aşamaları ile yargılama devam eder. Yetkili ve görevli mahkemeye doğru dilekçeyle başvurulması, hukuki sürecin sağlıklı işlemesini sağlar.
