İŞÇİNİN YILLIK İZİN HAKKI
İŞÇİNİN YILLIK İZİN HAKKI
Yıllık İzin Nedir ve Kimler Hak Sahibi Olabilir?
Yıllık izin, işçilerin belirli bir süre boyunca çalıştıktan sonra dinlenmeleri ve tazelenmeleri amacıyla verilen, Anayasa’yla da güvence altına alınan ücretli izin hakkıdır. İş Kanunu'na göre, bir işyerinde işe başlayan her işçi, bir yıllık çalışma süresini doldurduktan sonra yıllık izin hakkına sahiptir. Bu hak, işçinin çalıştığı süreye ve yaşına göre değişen sürelerde kullanılır.
Yıllık İzin Süresi Ne Kadardır?
Yıllık izin süresi, işçinin o işyerindeki kıdemine ve yaşına bağlı olarak değişir. Genel olarak:
- 1-5 yıl (1 yıl dahil) arasında kıdemi olan işçilere: 14 gün
- 5-15 yıl (15 yıl dahil) arasında kıdemi olan işçilere: 20 gün
- 15 yıl ve daha fazla kıdemi olan işçilere: 26 gün
18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçiler için kıdem süresine bakılmaksızın en az 20 gün olarak uygulanır. Ayrıca, işçinin hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri yıllık izin süresinden sayılmaz.
Bu süreler asgari olarak belirlenmiştir. Bireysel veya toplu iş sözleşmeleriyle bu sürelerden daha fazla yıllık izin süresi kararlaştırılabilmektedir.
Yeraltı işlerde çalışan işçiler için yıllık izin süreleri her kıdem grubu için 4’er gün fazladır.
Yıllık İzin Hakkı Nasıl Hesaplanır?
İşçinin yıllık izin hakkı, işe başladığı tarihten itibaren bir yılın tamamlanmasıyla başlar. İzin süresinin hesaplanmasında, işçinin çalıştığı günler dikkate alınır. Ancak, işçinin yıllık izin hakkı doğduğunda, bu iznin hemen kullanılması zorunlu değildir. İşçi, izin hakkını işverenin de onayıyla birlikte kullanabilir.
Yıllık İzin Ücreti Nasıl Ödenir?
Yıllık izin ücretleri, işçinin izne ayrılmadan önceki maaşına göre hesaplanır. İşçinin izne çıkmadan önce, izin süresi boyunca alacağı ücret işçiye peşin olarak ödenir. Bu ödeme, işçinin normalde alacağı ücretin aynısı olup, işçinin maddi kayba uğramaması amaçlanır. Ayrıca, işçinin çalıştığı süre boyunca kazandığı diğer haklar, izin süresi boyunca da devam eder.
Yıllık İzin Nasıl Kullanılır?
İşçilerin yıllık izin kullanımları, işverenle işçi arasında mutabakat sağlanarak planlanır. İşveren, işin aksatılmaması ve üretim planının devamlılığı açısından izinlerin uygun bir zamanda kullanılmasını talep edebilir. Ancak işçi de, izin tarihinin belirlenmesinde işverene talepte bulunabilir. İzinlerin bölünmesi durumunda ise, bir kısmının en az on gün olması gerekmektedir. Yıllık iznin kullanıldığına dair ispat yükü işverene aittir.
Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2022/1607E. 2022/5719 K. Sayılı kararında aynı şeyi söylemektedir:
“Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene aittir. İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamalıdır. Bu konuda ispat yükü üzerinde olan işveren, işçiye yemin teklif edebilir.”
Yıllık İzin Hakkı Devredilebilir mi?
Yıllık izin hakkı, işçinin en temel haklarından biridir ve devredilemez. İşçinin yıllık iznini bir sonraki yıla devretmesi ya da izin ücretinin ödenmesi karşılığında bu haktan feragat etmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin iznini kullanmadan işten ayrılması durumunda, kullanılmayan yıllık izin günlerine ait ücret işçiye ödenir.
Yıllık İzin Hakkında Bilinmesi Gereken Diğer Hususlar
Yıllık izin hakkı, işçi ile işveren arasında anlaşmazlık konusu olduğunda, İş Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince yargıya taşınabilir. İşçi, hak ettiği yıllık iznin çok uzun süre hiç kullandırılmadığı veya işçinin talebine rağmen izninin kullanılmasına haksız nedenle engel olunduğu durumlarda, iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi dahil her türlü yasal yola başvurma hakkına sahiptir. İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.
Bu hususa ilişkin olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2012/36837E. 2014/30081 K. Sayılı kararında aşağıdaki gibi karar vererek kullanılmayan yıllık izin hakkının ücrete dönüşeceğini ve bu yıllık izin ücretinin muacceliyet tarihinin iş sözleşmesinin feshedildiği tarih olarak belirlemiştir.
“Kanunda, iş sözleşmesinin feshinde ödenmesi gereken izin ücreti için kesin bir ödeme günü belirlenmiş değildir. Yasada, sözleşmenin feshi anı yıllık ücretli izin hakkının ücrete dönüşmesi, bir başka anlatımla izin ücretine hak kazanma zamanı olarak kabul edilmiştir. İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte izin ücreti muaccel olur, ancak faiz başlangıcı bakımından işverenin ayrıca temerrüde düşürülmesi gerekir.”
Yıllık İzin Ücretine İlişkin Taleplerde Zamanaşımı
Yıllık izin sürelerine ait ücret için zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlamaktadır. Bu tarihten itibaren 5 yıl içerisinde işverenden talep edilebilmekte olup, 5 yıl içinde talep edilmediği halde zamanaşımı süresi geçmiş olacağından dolayı işçinin yıllık izin ücretini talep etme hakkı da kalmayacaktır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2021/6970E. 2021/11317K. Sayılı kararında bu hususu şöyle açıklamıştır:
“Halbuki yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı gibi yıllık izin ücretinin tabi olduğu zamanaşımı süresi beş yıldır. İlk Derece Mahkemesince iş sözleşmesinin fesih tarihi 31/01/2013 tarihi olarak kabul edilmiş olup, davacı taraf bu kabule karşı istinaf yoluna başvurmamıştır. Bu halde, ıslah tarihi olan 31/05/2018 tarihi itibariyle, fesih tarihinin üzerinden beş yıldan fazla bir sürenin geçtiği, yıllık izin ücretinin tabi olduğu beş yıllık zamanaşımı süresinin dolduğu açıktır.”
Sonuç olarak, yıllık izin hakkı, işçi haklarının korunması ve iş sağlığı açısından hayati öneme sahiptir. İşçiler, bu haklarını tam anlamıyla bilmeli ve gerektiğinde kullanmalıdır. İşverenlerin de, bu hakkın korunması ve doğru uygulanması konusunda dikkatli olmaları, hem çalışan memnuniyeti hem de işyerinin verimliliği açısından önemlidir.
